جهش تولید لوازم خانگی؛ وقتی عدو سبب خیر می‌شود

وقتی خبر تعطیلی کارخانه ارج، برند ایرانی با قدمت چند ده ساله منتشر شد، هنوز صاحبان چشم رنگی و چشم بادامی برندهای خارجی لوازم خانگی کشورمان را ترک نکرده‌بودند و به دلیل وفور کالا در بازار و شرایط رقابتی، این لوازم با ترفند جایزه و تخفیف به فروش می‌رفت. در آن زمان اقشار مختلف درآمدی هنوز آنقدر قدرت خرید داشتند که بخواهند برای رفاه بیشتر لوازم مصرفی در خانه را ارتقا دهند و بازار تعمیرات لوازم خانگی و برقی رونق امروز را نداشت. بازار ارز ثبات داشت و تورم جلوی رفاه خانوار سد نمی‌ساخت.

تمام این روزها نه برای روزگاران دور بلکه به دوره قبل از خروج آمریکا از برجام و قبل از آغاز جنگ تمام عیار اقتصادی علیه کشورمان برمی‎‌گردد، همین سه سال گذشته. برخلاف تمام قوانین بشردوستانه بین‌المللی، دشمن قدیمی این بار اقتصاد کشور به ویژه معیشت خانوار را نشانه گرفت. قطعا با وضع تحریم‌های ظالمانه، گذران زندگی برای مردم کشورمان سخت شد اما امروز در حالی که شرکت‌های خارجی بازار پرمصرف ۸۵ میلیون نفری را از دست دادند، شرکت‌های داخلی پا گرفته‌اند و خبرهای خوش از افزایش تولید برندهای وطنی لوازم خانگی به گوش می‌رسد.

طبق گزارش‌های رسمی وزارت صمت، در دوره پنج ماهه اول سال جاری نسبت به مدت مشابه در سال گذشته تولید لوازم خانگی داخلی رشد ۳۷ درصدی داشته‌است و در این مدت تولید یخچال به عنوان یکی از گران‌ترین کالای لوازم خانگی به ویژه نمونه خارجی آن ۱۳ درصد بیشتر شد و تولید ماشین لباس‌شویی هم ۵۸ درصد افزایش یافت. صنعت در بخش تولید تلویزیون هم رشد بیش از ۶۳ درصدی را تجربه کرد.

در حالی که سال گذشته ۹ میلیون تن انواع لوازم خانگی در کشور تولید شد با وجود ماندگاری ویروس کرونا و محدودیت‌های ناشی از شیوع آن و تشدید تحریم‌ها برای سال جاری تولید ۱۲ میلیون انواع لوازم خانگی ساخت داخل هدف‌گذاری شده‌است.

آنچه آمار تولید را بالا برد

در شرایط نوسان قیمت‌ها و پیش‌بینی‌ناپذیر بودن بازارها، تحریم‌های سختگیرانه‌ای که حتی به شرکای خارجی اجازه بهره‌برداری از بازار ایران را نداد، کمبود مواد اولیه و قطعات مصرفی، کاهش اختصاص ارز برای واردات مواد اولیه و در نهایت واردات گران، سختی‌های کار در شرایط تهدیدات ویروس کرونا، کاهش تقاضا به دلیل کاهش قدرت خرید، رکود و مابقی عواملی که این شرایط را برای تولید سخت‌تر کرده، نه تنها آمار تولید داخل نزولی نبود و با تکرار و حفظ اعداد تولید سال گذشته مواجه نبودیم بلکه علی‌رغم تمام این شرایط غیرعادی و سخت، آمارهای تولید افزایشی هم بوده‌است که مهم‌ترین دلیل آن پیاده‌سازی مهم‌ترین اصل اقتصاد مقاومتی یعنی اقتصاد درون‌زا و برون‌نگر است.

هر چند واقعیت غیرقابل انکار این است که تغییر ذائقه مردم برای استفاده از کالای ساخت داخل، به دلیل نبود لوازم خانگی محبوب برندهای خارجی یا گران بودن آن در شرایط امروز ارزی کشور می‌تواند باشد اما موضوع مهم، آغاز جریان اعتماد مردم به کالاهای وطنی و افزایش خرید این کالاها است.

بنابراین با افزایش تقاضا نقدینگی تولیدکنندگان هم افزایش یافت و با رشد فروش بخشی از مشکلات تامین منابع مالی که سد راه تولید بود، رفع شد. اگر نخواهیم گزارش یک‌طرفه‌ای را هم ارایه کنیم باید بگوییم که هنوز انبار تولیدکنندگان از قطعات و مواد اولیه مورد نیاز ارز نه‌چندان گران خالی نشده‌است و این موضوع هم می‌تواند یکی از عوامل مهم رشد تولید باشد. البته دولت اخیرا اقداماتی برای ترخیص هر چه سریع‌تر کالاهای گروه ۲ که عمدتا از کالاهای غیراساسی اما مورد نیاز برای تولیدند، از گمرکات و بنادر کشور انجام داده‌است و قرار بر این است که بانک مرکزی تسهیلاتی هم برای ترخیص این اقلام در نظر بگیرد.

اما آنچه نقش اصلی در رشد ۳۷ درصدی لوازم خانگی داشته، بومی‌سازی قطعات و مواد اولیه مورد نیاز بوده‌است به‌طوری‌که در سال جاری بارها فعالان این صنعت اعلام کرده‌اند که توانسته‌اند به بومی‌سازی ۷۰ درصدی مواد اولیه، اجزا و قطعات در ساخت انواع لوازم خانگی برسند.

در این میان، برخی‌ها مدعی‌اند یکی از عوامل بالا رفتن آمار تولید کشف لوازم احتکار شده و توزیع آن در بازار است که البته هنوز گزارش رسمی از سوی نهادی این ادعا را تایید نکرده‌است. با فرض اینکه ادعای مذکور درست هم بوده، مبارزه با فساد و برخورد با محتکران در این شرایط سخت اقتصادی می‌تواند خبر خوبی هم برای تولیدکنندگان و فعالان واقعی بازار و هم مردم باشد.

قیاس جرم دلالان و تحریم‌گران در گرانی لوازم خانگی

گفته‌می‌شود پس از خروج کره‌ای‌ها از بازار لوازم خانگی کشورمان، ۷۰ درصد بازار خالی شد. طبق اصل اساسی بازار در مقابل تقاضا اگر عرضه کاهش یابد، قیمت بالا می‌رود که به آن عامل رشد نرخ ارز و افزایش نرخ تورم هم اضافه می‌شود. اما سوالی که مطرح می‌شود این است که چرا با وجود افزایش تولید قیمت‌ها کمتر نشد. مدیرکل صنایع برق و الکترونیک وزارت صنعت، معدن و تجارت در پاسخ به این پرسش و مطالبه‌ اعلام کرد که برخی آمارها نشان می‌دهد میزان تولید با میزان نصب در منازل تطابق ندارد.

این جمله کوتاه پرده از درد بزرگ جریان دلالی در اقتصاد ایران برمی‌دارد؛ دردی که تا کنون درمان نشده و مردم به ویژه اقشار کم‌درآمد را قربانی می‌کند. وقتی گفته می‌شود که میزان نصب از تولید کمتر است، یعنی این کالا از پروسه توزیع خارج و احتکار شده تا به طور مصنوعی عرضه را کاهش و گرانی را ادامه دهند. بنابراین کالایی که با هزار مشکل از دام تحریم‌ها جسته باز هم به دست مردم نمی‌رسد و به دام دلالان می‌افتد.

یکی دیگر از دلایل گرانی لوازم خانگی ساخت داخل این است که تولیدکنندگان هنوز به تولید مشترک و کاهش قیمت تمام شده نرسیده‌اند البته طبق گفته انجمن تولیدکنندگان لوازم خانگی؛ از نظر فنی امکان تولید لوازم خانگی ارزان وجود دارد و با تولید مشترک می‌توان قیمت‌ها را پایین آورد. از این رو امسال ۱.۵ میلیون دستگاه انواع لوازم‌خانگی ارزان تولید می‌شود که معادل ۲۰ درصد سهم کل کشور است./ایرنا